Rozwód to jeden z najtrudniejszych momentów w życiu, wiążący się nie tylko z emocjonalnym wyzwaniem, ale także z szeregiem formalności prawnych. Jedną z decyzji, przed którą stają osoby rozwodzące się – zwłaszcza kobiety, które przyjęły nazwisko męża – jest kwestia powrotu do swojego dawnego nazwiska. Od 8 października 2025 roku sytuacja prawna w tym zakresie uległa istotnej zmianie, która daje znacznie więcej czasu na podjęcie przemyślanej decyzji.
Nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wydłużyła termin na złożenie oświadczenia o powrocie do nazwiska sprzed ślubu z trzech miesięcy do pełnego roku. To zmiana, która odpowiada na realne potrzeby osób przechodzących przez rozwód – daje czas na uporanie się z emocjami, załatwienie innych pilnych spraw i spokojne przemyślenie konsekwencji decyzji dotyczącej nazwiska. W praktyce oznacza to, że nie trzeba już podejmować tej ważnej decyzji w pośpiechu, tuż po zakończeniu postępowania rozwodowego.
Podstawa prawna i najważniejsze zmiany od października 2025 roku
Prawo do powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa reguluje artykuł 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem, małżonek który w chwili zawarcia związku małżeńskiego przyjął nazwisko drugiego małżonka lub dodał je do swojego nazwiska, może po rozwodzie powrócić do nazwiska noszonego przed ślubem. To uprawnienie, a nie obowiązek – nikt nie może zmusić drugiej osoby do zmiany nazwiska, a były współmałżonek nie ma w tej kwestii żadnego głosu.
Dotychczas obowiązujące przepisy przewidywały bardzo krótki, zaledwie trzymiesięczny termin na złożenie stosownego oświadczenia w urzędzie stanu cywilnego. W praktyce oznaczało to, że osoba, która nie zdążyła w tym czasie podjąć decyzji lub nie wiedziała o istnieniu takiej możliwości, traciła uprawnienie do prostej procedury. Pozostawała wówczas jedynie znacznie bardziej skomplikowana i czasochłonna droga administracyjna przewidziana w ustawie o zmianie imion i nazwisk z 2008 roku, która wymaga wykazania ważnych powodów i wiąże się z długotrwałym postępowaniem.
Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zmieniła tę niekorzystną sytuację. Od 8 października 2025 roku termin na złożenie oświadczenia o powrocie do nazwiska wynosi dwanaście miesięcy, licząc od daty uprawomocnienia się orzeczenia rozwodowego. To czterokrotne wydłużenie okresu, w którym można skorzystać z uproszczonej procedury.
Warto podkreślić kluczowe kwestie związane z nową regulacją. Po pierwsze, termin dwunastomiesięczny nie podlega zawieszeniu, przerwaniu ani przedłużeniu z żadnych przyczyn – upływa bezwzględnie po roku od uprawomocnienia się wyroku. Nie ma możliwości przywrócenia tego terminu, nawet jeśli ktoś przegapił go z ważnych powodów, takich jak choroba czy pobyt za granicą.
Po drugie, nowelizacja objęła również osoby, których trzymiesięczny termin jeszcze nie upłynął w dniu wejścia w życie nowych przepisów, czyli 8 października 2025 roku. W ich przypadku termin automatycznie wydłużył się do pełnych dwunastu miesięcy od daty uprawomocnienia wyroku rozwodowego. Jeśli jednak trzymiesięczny termin upłynął przed 8 października 2025 roku, nowelizacja nie przywraca utraconego uprawnienia – takie osoby mogą zmienić nazwisko wyłącznie w trybie postępowania administracyjnego.
Skąd ta zmiana? Prawomocne wyroki rozwodowe często docierają do urzędów stanu cywilnego z opóźnieniem, przez co zainteresowane osoby dowiadują się o możliwości złożenia oświadczenia dopiero po kilku tygodniach od orzeczenia rozwodu. Ponadto, trzy miesiące to krótki okres na podjęcie tak istotnej decyzji w sytuacji, gdy rozwód wiąże się często z kryzysem emocjonalnym, przeprowadzkami, zmianami w życiu zawodowym i koniecznością uporządkowania wielu innych spraw. Świadomość społeczna dotycząca tego uprawnienia była również bardzo niska – wiele osób dowiadywało się o możliwości zmiany nazwiska dopiero po upływie terminu.
Procedura krok po kroku – jak złożyć oświadczenie o powrocie do nazwiska rodowego
Pierwszym i najważniejszym krokiem jest ustalenie dokładnej daty, od której biegnie roczny termin. Jest to data uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, nie zaś data ogłoszenia orzeczenia czy data jego wydania. Wyrok uprawomocnia się z chwilą, gdy upłynie termin do wniesienia apelacji – jeśli żadna ze stron nie złożyła środka odwoławczego – albo z chwilą wydania przez sąd drugiej instancji prawomocnego orzeczenia. Informacja o uprawomocnieniu się wyroku powinna znaleźć się na odpisie orzeczenia, który jest przesyłany stronom oraz do urzędu stanu cywilnego. Warto zachować ten dokument i dokładnie sprawdzić datę, aby nie przegapić terminu.
Następnie należy przygotować niezbędne dokumenty. Do złożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska potrzebny jest przede wszystkim ważny dokument tożsamości – dowód osobisty lub paszport. Dodatkowo trzeba przedstawić odpis prawomocnego wyroku rozwodowego. Jeśli nie posiadasz takiego odpisu, możesz uzyskać go w sądzie, który orzekał rozwód. Warto wcześniej skontaktować się z wybranym urzędem stanu cywilnego i upewnić się, czy nie wymaga on dodatkowych dokumentów, choć przepisy nie przewidują innych obligatoryjnych załączników.
Oświadczenie o powrocie do nazwiska składa się osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub przed konsulem, jeśli przebywasz za granicą. Nie ma możliwości złożenia oświadczenia przez pełnomocnika ani w formie pisemnej przesłanej pocztą – wymóg osobistego stawiennictwa wynika wprost z ustawy i ma na celu zapewnienie autentyczności oświadczenia woli. W praktyce wiele urzędów wymaga wcześniejszego umówienia wizyty, dlatego dobrze jest wcześniej zadzwonić lub sprawdzić na stronie internetowej urzędu, jak wygląda procedura rezerwacji terminu.
Sama wizyta w urzędzie przebiega sprawnie. Kierownik USC sporządza protokół, w którym zapisywane jest oświadczenie o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. W protokole podaje się dokładne brzmienie starego i nowego nazwiska oraz datę uprawomocnienia się wyroku. Po podpisaniu protokołu przez składającego oświadczenie i urzędnika czynność jest dokonana. Warto poprosić o poświadczoną kopię protokołu – dokument ten może być potrzebny do dalszych formalności.
Opłata skarbowa za złożenie oświadczenia o powrocie do nazwiska wynosi w Polsce jedynie 11 złotych. Jest to symboliczna kwota, która nie stanowi bariery finansowej. W przypadku składania oświadczenia w polskim konsulacie za granicą opłata jest wyższa i wynosi orientacyjnie około 50 euro, choć dokładna stawka może się różnić w zależności od kraju i aktualnych przepisów konsularnych. Przed wizytą w konsulacie warto sprawdzić dokładną wysokość opłaty na stronie internetowej placówki.
Po złożeniu oświadczenia urząd stanu cywilnego sporządza protokół i przekazuje informację o zmianie nazwiska do urzędu, który prowadzi akt małżeństwa. Tam dokonywana jest stosowna wzmianka. Od tego momentu można występować o wydanie odpisów aktu stanu cywilnego, w których będzie już widniało nazwisko sprzed małżeństwa. Taki odpis będzie podstawą do wymiany wszystkich dokumentów tożsamości i aktualizacji danych w różnych rejestrach i instytucjach.
Co robić po złożeniu oświadczenia – aktualizacja dokumentów i rejestrów
Zmiana nazwiska to dopiero początek drogi. Po złożeniu oświadczenia w urzędzie stanu cywilnego konieczne jest zaktualizowanie szeregu dokumentów i informacji w różnych instytucjach. Zakres tych działań jest dość szeroki i wymaga systematycznego podejścia, aby niczego nie pominąć.
Pierwszym krokiem powinno być wystąpienie o wydanie nowego dowodu osobistego. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. Do wniosku należy dołączyć odpis aktu małżeństwa z adnotacją o zmianie nazwiska oraz dotychczasowy dowód osobisty. Wydanie nowego dowodu jest bezpłatne, jeśli zmiana nazwiska nastąpiła z mocy prawa. Nowy dokument otrzymuje się zwykle w ciągu miesiąca. Warto pamiętać, że stary dowód zostanie unieważniony i oddany do kasacji.
Podobnie należy postąpić z paszportem, jeśli go posiadasz. Wniosek o wydanie nowego paszportu składa się w urzędzie wojewódzkim. Opłata za wydanie paszportu wynosi obecnie 140 złotych za dokument standardowy. Jeśli podróżujesz za granicę, warto możliwie szybko wymienić paszport, aby uniknąć problemów na granicy związanych z niezgodnością nazwiska w dokumentach.
Prawo jazdy również wymaga wymiany. Wniosek składa się w wydziale komunikacji starostwa powiatowego (lub urzędu miejskiego w przypadku miast na prawach powiatów). Tutaj także należy przedstawić odpis aktu małżeństwa z adnotacją o zmianie nazwiska. Opłata za wydanie nowego prawa jazdy to 100,50 złotych za dokument w formacie plastikowej karty. Przepisy dają pięć dni na zgłoszenie zmiany danych w prawie jazdy, choć w praktyce terminy te nie są rygorystycznie egzekwowane, jeśli zmiana wynika z rozwodu.
Poza dokumentami tożsamości konieczne jest zgłoszenie zmiany nazwiska w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Można to zrobić przez internet za pośrednictwem platformy PUE ZUS lub osobiście w oddziale ZUS. Ta aktualizacja jest ważna dla prawidłowego naliczania składek i świadczeń. Podobnie należy zaktualizować dane w Narodowym Funduszu Zdrowia, choć często dzieje się to automatycznie po zgłoszeniu zmiany w ZUS.
Zmiana nazwiska powinna zostać zgłoszona również w urzędzie skarbowym. Trzeba wypełnić odpowiedni formularz aktualizacyjny, dostępny na stronie internetowej urzędu lub w jego siedzibie. To istotne dla prawidłowego rozliczania podatków. Jeśli posiadasz numer PESEL, ten pozostaje bez zmian – identyfikuje Cię niezależnie od nazwiska.
Nie można zapominać o aktualizacji danych we wszystkich miejscach, gdzie występujesz pod swoim nazwiskiem. Dotyczy to przede wszystkim banków, w których posiadasz konta i produkty finansowe. Każdy bank ma własną procedurę zgłaszania zmiany danych osobowych, zazwyczaj wymaga wizyty w oddziale z nowym dowodem osobistym i dokumentem potwierdzającym zmianę nazwiska. Warto to zrobić możliwie szybko, aby uniknąć problemów z dostępem do rachunków czy blokadą kart płatniczych.
Jeśli pracujesz na etacie, należy poinformować pracodawcę o zmianie nazwiska. Dział kadr zaktualizuje dane w dokumentach pracowniczych i w zgłoszeniach do ZUS. W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej konieczna jest zmiana danych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) lub w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), w zależności od formy prowadzonej działalności. Zmiana w CEIDG następuje poprzez wypełnienie formularzu aktualizacyjnego dostępnego online.
Do zaktualizowania są również dokumenty prywatne i umowy – polisy ubezpieczeniowe, umowy najmu, kredyty hipoteczne, rachunki za media. W każdym przypadku należy skontaktować się z daną instytucją i zapytać o wymaganą procedurę. Zwykle wystarczy przesłać skan lub kopię dokumentu potwierdzającego zmianę nazwiska wraz z pismem informującym o zmianie danych.
Warto również pomyśleć o aktualizacji danych w mniej oczywistych miejscach, takich jak: umowy telekomunikacyjne, konta w sklepach internetowych, systemy lojalnościowe, profile w mediach społecznościowych, czy nawet wpisy w książce telefonicznej. To może wydawać się drobiazgiem, ale pomaga uniknąć późniejszych nieporozumień i ułatwia funkcjonowanie pod nowym nazwiskiem.
Najczęstsze błędy i pułapki, których warto unikać
Pomimo pozornie prostej procedury, zmiana nazwiska po rozwodzie wiąże się z szeregiem potencjalnych problemów, które można jednak łatwo uniknąć, znając najczęstsze pułapki.
Najpoważniejszym błędem jest przegapienie rocznego terminu na złożenie oświadczenia. Mimo że obecna regulacja daje znacznie więcej czasu niż poprzednia, termin dwunastu miesięcy wcale nie jest tak długi, jak się wydaje. W natłoku spraw związanych z nowym życiem po rozwodzie, zwłaszcza jeśli towarzyszy temu przeprowadzka, zmiana pracy czy inne istotne wydarzenia życiowe, można po prostu zapomnieć o tej formalności. Warto więc od razu po uprawomocnieniu się wyroku zapisać sobie w kalendarzu przypomnienie na kilka tygodni przed upływem terminu, aby mieć pewność, że nie zostanie przegapiony.
Innym częstym problemem jest nieuwzględnienie konsekwencji zmiany nazwiska dla ważności wcześniej podpisanych dokumentów. Dotyczy to zwłaszcza pełnomocnictw, umów kredytowych czy polec zlecenia stałego w banku. Po zmianie nazwiska wszystkie te dokumenty powinny zostać zaktualizowane, w przeciwnym razie mogą pojawić się wątpliwości co do tożsamości osoby działającej na ich podstawie. Warto przed złożeniem oświadczenia sporządzić listę wszystkich miejsc i instytucji, gdzie występujesz pod swoim nazwiskiem, i systematycznie aktualizować dane po dokonaniu zmiany.
Chaos komunikacyjny to kolejna typowa pułapka. Jeśli zmiana nazwiska następuje w trakcie załatwiania innych istotnych spraw – na przykład w toku postępowania sądowego dotyczącego podziału majątku, w sprawie alimentacyjnej czy w kontaktach z pracodawcą – może dojść do nieporozumień, jeśli druga strona nie zostanie odpowiednio wcześnie poinformowana o zmianie. Najlepiej poinformować wszystkich zainteresowanych z wyprzedzeniem i przez pewien czas używać obu nazwisk w komunikacji, na przykład: Anna Kowalska (wcześniej Nowak).
Niektóre osoby popełniają również błąd polegający na zbyt pochopnej decyzji o zmianie nazwiska bez przemyślenia wszystkich konsekwencji. Choć emocjonalnie może wydawać się, że powrót do starego nazwiska jest najlepszym rozwiązaniem, warto spokojnie rozważyć, czy w konkretnej sytuacji życiowej to ma sens. Jeśli na przykład masz małe dzieci noszące nazwisko byłego męża, możesz rozważyć zachowanie tego samego nazwiska dla wygody w codziennym funkcjonowaniu – przy odbieraniu dziecka z przedszkola, wizytach lekarskich czy podróżach. Z drugiej strony, jeśli zależało Ci zawsze na powrocie do własnego nazwiska, teraz masz ku temu idealną okazję i pełne prawo.
Warto też pamiętać, że zmiana nazwiska nie następuje automatycznie we wszystkich systemach informatycznych. Nie wystarczy zmienić dowód osobisty – trzeba osobiście zgłosić zmianę w każdej instytucji. Mylne założenie, że „system sam wszystko zaktualizuje”, prowadzi do sytuacji, w której po latach okazuje się, że w niektórych rejestrach nadal widnieją stare dane, co komplikuje różne procedury administracyjne.
Podsumowanie
Zmiana nazwiska po rozwodzie to uprawnienie, z którego możesz skorzystać w ciągu dwunastu miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Nowe przepisy obowiązujące od 8 października 2025 roku dają znacznie więcej czasu na podjęcie przemyślanej decyzji niż dotychczasowe regulacje. Procedura jest prosta i wymaga jedynie osobistego stawiennictwa w urzędzie stanu cywilnego, przedstawienia wyroku rozwodowego i dowodu tożsamości oraz uiszczenia symbolicznej opłaty.
Pamiętaj jednak, że samo złożenie oświadczenia to tylko pierwszy krok. Pełna zmiana nazwiska wymaga systematycznej aktualizacji danych we wszystkich instytucjach, w których funkcjonujesz – od wymiany dokumentów tożsamości, przez zgłoszenia w urzędach, po powiadomienie banków, pracodawcy i innych podmiotów. Im lepiej zorganizujesz ten proces, tym mniej problemów napotkasz w przyszłości.
Najważniejsze to nie przegapić rocznego terminu i dokładnie przemyśleć decyzję, mając na uwadze zarówno aspekty emocjonalne, jak i praktyczne. Dobrze zaplanowana zmiana nazwiska może być symbolicznym początkiem nowego etapu życia, ale wymaga uwagi i konsekwencji w działaniu.
tmcl, Zdjęcie z Pexels (autor: cottonbro studio)